مشاور مدرسه

آشنایی با طب اسلامی

اشاره

مطابقت تغذیه و خوراک فرد با نوع مزاج، موقعیت جغرافیایی، شرایط آب و هوایی، سن و حتی اصول و شرایط اجتماعی هر شخص، ضامن سلامتی او می باشد. در طب اسلامی براساس همین معیارها به درمان افراد پرداخته می شود.

در این مقالات سعی شده است تا به معرفی مزاج های پایه افراد، راه های درمان و غذاهای مناسب آن مزاج ها بپردازد. تاکنون مزاج گرم و خشک (مزاج صفراوی)، مزاج گرم و تر (مزاج دموی) و مزاج سرد و تر (مزاج بلغمی) مورد بررسی قرار گرفته است.

قسمت ششم

مزاج سرد و خشک (سودا)

در این مزاج، خشکی و سردی هر دو با هم زیاد شده است.

الف) خصوصیات ظاهری: پوست خشک، استخوان بندی ظریف، قفسه سینه جمع، اندام باریک و بدون ماهیچه می شود. لب و دهان و بینی کوچک است. رگ ها آشکار، نازک و برجسته می شوند. موهای وز وزی و مجعد دارند، پوست زود خشک و چروک می شود و رنگ پوست به نقره ای نزدیک است.

ب) خصوصیات گوارشی: جگر آن ها سرد و اشتهایشان کم است. زود سیر می شوند، بیشتر تمایل به گرمی جات داشته و به مایعات نیز علاقه دارند. به علت سردی گوارش، قدرت هضم شان بالا نیست و هر چیزی را به راحتی هضم نمی کنند؛ با این حال استعداد چاقی ندارند و اصلاً چاق نمی شوند.

ج) خصوصیات روحی ـ روانی: این افراد، در رفتار بسیار نکته سنج و ریزبین بوده و بازرس کارآمد هستند. معمولاً کم می خوابند، همیشه خسته اند و از لحاظ جنسی، پر تمایل ولی کم توان هستند.

تمام گروه ها و مزاج های یاد شده، اگر در مزاج خود سالم و متعادل باشند، هیچ مشکلی ندارند، طبیعی هستند و می توانند یک زندگی خوب و شاد داشته باشند، اما اگر مزاج جبلّی به صورت بیش از حد بروز کند، مثلاً یک فرد صفراوی، دچار غلبه صفرا شود؛ در اثر افزایش صفرا دچار بیماری می شود. یا اگر یک فرد دموی، از شدت خوردن سردی زیاد، علائم افزایش بلغم را پیدا کند، دچار بیماری می شود و باید تعدیل و درمان گردد.

بیماری های ناشی از افزایش سودا در بدن

سودا در بدن از چند راه افزایش می یابد: 1. غلظت خود سودا، یعنی فرد، مواد حاوی سودا زیاد بخورد؛ 2. اگر خون که در کل بدن جریان دارد، در معرض حرارت قرار بگیرد، تبدیل به سودا می شود؛ مثل کارگر نانوایی یا کشاورزها. یا اگر خون در مغز بسوزد و تبدیل به سودا شود؛ مثل تماس با صدای مداوم و سنگین در کارخانه ها؛ 3. سودای دیگر از راه سوخته شدن صفرا به وجود می آید؛ به این صورت که اگر صفرا خیلی بالا برود و بیش از حد باشد، می تواند به سودا تبدیل شود. بنابراین صفرای بالا را باید در مراحل اولیه درمان کرد تا به سودا تبدیل نشود؛ 4. اگر بلغم غلیظ شود و رسوب کند، می تواند به سودا تبدیل شود.

سودا به هر دلیلی در بدن بالا رفت، می تواند بیماری های زیر را ایجاد کند:

الف) اگر سودا در سر زیاد باشد، می تواند باعث کم خوابی شود، اگر مقداری افزایش پیدا کند، می تواند باعث افزایش درک صدا در سر و احساس مداوم وز وز در گوش باشد. در بینی می تواند باعث افزایش قدرت بویایی شود؛ این افراد همیشه بوهای خیلی ضعیف را هم استشمام می کنند.

ب) سودا در عروق ریز رسوب می کند. در دور چشم باعث سیاهی می شود که اگر خونش رقیق شده و سودا بیرون رود، این حلقه سیاه از بین می رود. در پیری این سودا شبیه دانه های عدس بوده در کل پوست منتشر می شود.

سودا در عروق انتهایی می تواند باعث ایجاد واریس پا و در دستگاه گوارش باعث ایجاد بواسیر شود.

ج) سودا در پوست باعث ایجاد اگزمای سودایی می شود، مثل بیماری صدف (سوریاسیس) یا بیماری لوپوس.

د) سودا در مغز باعث افزایش تصویرگری (هالوسیناسیون) می شود. به طور کلی 70% منشأ بیماری های اعصاب و روان افزایش سودا می باشد؛ مثل وسواس، خصوصاً وسواس های فکری؛ بیماری های دو قطبی مثل افسردگی ـ سرخوشی، انواع افسردگی ها و یا انواع تصورات نادرست مغزی.

هـ) یکی از راه های ورود سودا به بدن مصرف مواد مخدر و الکل است. مواد مخدر دارای یک گرمی ابتدایی و یک سردی انتهایی است؛ بنابراین در اثر مصرف مداوم باعث رسوب شدید سودا در بدن می شود. به همین دلیل، این افراد همیشه دارای اندام لاغر بوده و سیاه چرده، خواب آلود، دارای تصورات نادرست و تصویرگری غلط مغزی هستند.

الکل نیز همین تأثیر را بر بدن می گذارد، بنابراین برای بیرون کردن اثرات سمی الکی از بدن باید درمان سودا کرد.

و) اگر سودا بیش از حد در بدن رسوب کند و درمان نشود، می تواند منشأ انواع سرطان ها در بدن باشد. بافت سرطانی مزاجش سوداست و سرطان در هر عضو، ناشی از رسوب سودا در آن عضو است. از این رو برای جلوگیری از بروز سرطان باید سودا را از همان ابتدا که کم است، از بدن بیرون کنیم. یکی از راه های دفع سودا در بدن، مزاج نرم و خوب کار کردن گوارش و روده هاست؛ یعنی یبوست و خشکی مزاج یکی از عوارض رسوب سودا می باشد. اگر افراد بخواهند همیشه سالم و شاداب باشند، باید از یبوست پیشگیری کنند.

به طور کلی درمان بیماری های سودایی چند پایه دارد. یکی از پایه های آن مصرف داروها و غذاهای گرم، مرطوب و سرد مثل سرکه انگبین (که از ترکیب سرکه + عسل + عرق نعناع تشکیل شده) یا شربت عسل (عسل + لیموترش + آب) است که در ضرورت لازم همراه آن از روغن مالی ها و چرب کردن پوست به وسیله روغن های متعادل مثل گل بنفشه استفاده می شود. برای مشکلات سودایی در مغز استفاده از استشمام عطر گل محمدی، عطر یاس، عطر بهار نارنج مفید است.

در کنار این داروها از بادکش گرم، حجامت و فصد هم می توان استفاده کرد. یکی دیگر از درمان های اصلی در رفع سودا رژیم های رفع سوداست که در ادامه به آن می پردازیم.

غذاها و داروهای گیاهی در درمان سودا

بدترین نوع تغذیه خوردن غذاهای سرد و خشک است که بسیار به بدن ضرر می رساند. سردی و خشکی با هم مشکلی در بدن ایجاد می کند به نام سودا که اساس و منشأ بسیاری از بیماری های صعب العلاج و خطرناک را تشکیل می دهد.

نحوه ایجاد سودا در بدن

الف) در اثر خوردن سردی جات مخصوصاً سردی جات خشک، مثل چای، برنج زیاد (خصوصاً برنج های هندی و پاکستانی)، شکلات، قهوه و....

ب) در افراد صفراوی که خود دارای مزاج گرم و خشک هستند، استرس و ناراحتی به سرعت باعث تبدیل شدن صفرا به سودا می شود؛ بنابراین ما معمولاً غلبه سودا را در افراد صفراوی می بینیم.

ج) کسانی که یبوست مزمن دارند؛ زیرا نمی توانند سودای تولید شده در بدن را به راحتی از بدن دفع کنند. این سودا در بدن می ماند و آرام آرام زیاد شده و باعث به وجود آمدن بیماری می شود.

د) کسانی که ساعت های بسیار زیاد زیر حرارت مستقیم آفتاب قرار دارند، در معرض غلبه سودا هستند و باید بیشتر توجه کنند؛ مثل کشاورزان، کارگران راه سازی و جاده سازی و....

هـ) کسانی که از مواد مخدر یا الکل استفاده می کنند. این افراد به مرور دچار غلبه سودا می شوند. افراد سودایی دارای ظاهری خمیده، لاغر اندام، سیاه چرده، رگ های برجسته پوستی و دارای انرژی کم می باشند. معمولاً خیلی زود خسته می شوند و دارای انرژی کافی در زندگی نیستند.

درمان غلبه سودا مقداری پیچیده تر از سایر خلط های دیگر است؛ زیرا در این خلط، سردی و خشکی با هم افزایش پیدا کرده است و نمی توان با گرمی یا سردی به تنهایی آن را درمان کرد؛ به همین دلیل باید از درمان های ترکیبی استفاده کرد. اساس درمان بر یک داروی ترکیبی از: گرمی + تری و خنکی + یک داروی متعادل می باشد. یکی از بهترین این درمان ها، سکنجبین یا همان سرکه انگبین است که با فرمول: 2 واحد عسل + 1 واحد سرکه خانگی + 2 واحد عرق نعناع تهیه می شود.

پایه دیگر درمان این افراد، حل کردن مشکل یبوست آن هاست. همان طور که گفته شد، اگر کسی یبوست نداشته باشد، مقداری از سودای تشکیل شده را به راحتی از گوارش دفع خواهد کرد و اگر سودای ایجاد شده با سودای دفع شده در حال تعادل باشد، فرد هیچ گاه دچار غلبه سودا نخواهد شد. اما اگر فرد به علت های مذکور دارای سودای بالایی باشد، اگر یبوست نداشته باشد، به راحتی غلبه سودا یا تبدیل سودا به سایر موارد دفعی و دفع آن حل خواهد شد؛ اما اگر یبوست داشته باشد، درمان بسیار مشکل خواهد بود.

درمان یبوست بر سه پایه اساسی استوار است:

الف) نخوردن یا کمتر خوردن مواد یبوست زا یا خشک مثل برنج، چای پررنگ، نوشابه و کاکائو.

ب) خوردن مواد ملین مثل: زیتون، روغن زیتون، انجیر، آلو، انگور، طالبی و سبزیجات تازه مثل تره، ریحان و پیازچه و... و غذاهای مسهل مثل آش....

ج) گاهی یبوست آن قدر شدید است که با خوردن مواد غذایی ملین برطرف نشده و نیاز به مسهل دارد. این مسهل می تواند یک نوع خوراکی مثل گل گاوزبان، خاکشیر، آب جوش (خاکشیر 5 دقیقه آرام بجوشد) یا دارو مثل برگ سنا + گل سرخ، صبر زرد و روغن کرچک باشد و از این طریق می توان یبوست را درمان کرد.

مواد زیادی می توانند یبوست را برطرف کنند که با توجه به شرایط، سن، جنس و بیماری افراد متفاوت هستند. پس از درمان یبوست افراد، با رویش های ساده تر می توان سودای اضافی را از بدن دفع کرد.

برای این کار کافی است از مواد و غذاهای گرم به همراه تری استفاده کنیم؛ مثل شربت عسل + آبلیموی خانگی یا عسل + سرکه سیب؛ یا شیره خرما + آب نارج و بسیاری مواد مشابه دیگر.

روش دیگری که در درمان سودای اضافی می تواند کمک کند، خوردن آش است. آش باعث می شود که سودای تمام بدن با هم متصل شده و اصطلاحاً «نُزج» پیدا کنند و به راحتی آماده دفع شدن از بدن گردند. برای این کار می توان از دو روش استفاده کرد:

1. روش سریع که به فرد توصیه می کنیم، این است که پانزده روز متوالی آش میل کند و سایر خوراکی ها را کنار بگذارد و بعضی کمکی های درمانی مثل سیب را هم در کنارش بخورد؛ سپس روز آخر یک مسهل قوی مثل برگ سنا + گل سرخ بخورد تا سودا کامل بیرون رود.

2. روش دیگر این است که به بیمار توصیه می کنیم، یکی از وعده های غذایی اش در روز آش باشد، خصوصاً آش جو؛ این امر نیز به درمان سودا کمک شایانی خواهد کرد. در نهایت، از درمان های موضعه ای مثل فصد یا همان رگ زدن هم می توان بهره گرفت. در کنار آن بادکش گرم و تر و روغن مالی نیز مؤثر است.

منبع